Thursday, 25 June 2020

"दिल्या घरी तू सुखी राहा"

मुलांना घेऊन  १९९५ सालच्या मे  महिन्यापासून पुण्यात राहायला लागले. त्यानंतर साधारण वर्षभरातच म्हणजे १९९६ सालच्या मे महिन्यात आनंदने त्याची बदली अलाहाबादहून पुण्यात करून घेतली. आमची पहिली  मारुती व्हॅन आम्ही अलाहाबादला आधीच विकलेली होती. (माझी यापूर्वी प्रसिद्ध झालेली पोस्ट वाचा:- 'व्हॅन'टढॅण !)
त्यामुळे, आमच्याकडे पुण्यात वापरायला फक्त एक स्कूटर होती. पण पुण्यातल्या दक्ष पोलिसांमुळे आम्हा चौघांना त्या स्कूटरवरून हिंडणे शक्य होईना. म्हणून पुन्हा आम्ही एक चारचाकी विकत घ्यायचे ठरवले. पुण्यातच स्थायिक होण्याच्या दृष्टीने घर व क्लिनिकची जागा विकत घेण्यासाठीही पैसे लागणार होते. म्हणून आम्ही सेकंडहॅन्ड गाडीच घ्यायचे ठरवले. १९९७ मध्ये एका रविवारी, पांढऱ्या रंगाच्या मारुती-800 गाडीची एक अत्यंत आकर्षक जाहिरात वाचनात आली. नेमके त्या दिवशी माझे वडील, म्हणजे दादा आमच्याकडे आलेले होते. "लगेच फोन फिरव आणि गाडी चांगली असेल तर आजच्या आजच घेऊन टाका", असे फर्मानच दादांनी काढले. त्यामुळे आनंदने जाहिरातीत दिलेल्या दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधला. ती गाडी एका सिंधी व्यापाऱ्याची होती. घरातल्या सगळ्यांनाच ती गाडी बघायची आहे, हे समजल्यावर तो स्वतःच तत्परतेने आमच्या घरी गाडी दाखवायला घेऊन आला. पहिल्या दोन-चार वाक्यातच त्याने दादांचा विश्वास संपादन केला. तसेच गाडी टेस्ट ड्राईव्हला नेण्याचा आग्रह धरला. म्हणून मग, मी आणि आनंद पुढे आणि तो माणूस आणि दादा मागे, असे त्या गाडीतून फिरायला बाहेर पडलो. त्याने ती गाडी कशी उत्तम कंडिशनमध्ये ठेवलेली आहे व त्यामुळे त्याला अपेक्षित असलेली किंमत कशी रास्त आहे हे मोठ्या खुबीने आम्हाला पटवले. गप्पा-गप्पातून, दादा वकील आहेत हे त्याला कळलेच होते. त्यामुळे, जाताना दादांकडून एक फुकटचा वकिली सल्ला मिळवून आणि त्याला अपेक्षित असलेल्या किंमतीचा चेक खिशात घालूनच तो परतला. 

घरात नवीन आलेल्या सुनेप्रमाणे, ती गाडी जेमतेम वर्ष-दीड वर्षे नीट राहिली असेल. त्यानंतर मात्र त्या पांढऱ्या गाडीने आपले खरे रंग दाखवायला सुरुवात केली. १९९८ मध्ये मे महिन्याच्या शेवटी आनंदची बदली अखनूरला झाल्याने तो तिकडे रुजू झाला. नेमके त्याच सुमारास अनिरुद्धच्या पायाला फ्रॅक्चर झाले आणि पाठोपाठ त्याची शाळाही सुरु झाली. पुढचा दीड महिना अनिरुद्धचा पाय प्लास्टरमध्ये ठेवावा लागणार होता. त्याची शाळा सकाळी साडेसातला भरायची. त्याला उठवून, सगळीकडे उचलून ठेवत, तयार करून, गाडीने शाळेत सोडण्यासाठीही मलाच जावे लागायचे. पण बरेचदा, शाळा अगदी हाकेच्या अंतरावर असताना ती गाडी अचानकच निष्प्राण व्हायची. मग अनिरुद्धला गाडीतून बाहेर काढून, दोन्ही हातांवर उचलून घेऊन, त्याच्या पहिलीच्या वर्गापर्यंत नेईपर्यंत, शाळा भरल्याची घंटा व्हायची. शाळेची वेळ 'मिस' करून शिस्तभंग केल्यामुळे त्याच्या 'मिस' माझ्याकडे एखादा जळजळीत कटाक्ष तरी टाकायच्या किंवा एखादे कडवट वाक्य तरी फेकायच्या! तो अपमान मुकाट्याने गिळून, पुढे मेकॅनिकला बोलावून गाडी दुरुस्त करून घेण्यात माझ्या दिवसभराचे वेळापत्रक आणि मनस्वास्थ्य पूर्ण  बिघडून जायचे.

एकदा तर भर कर्वे रोडवर, नळस्टॉपच्या चौकात संध्याकाळी सहाच्या सुमारास, ती गाडी  बंद पडली. माझ्या मागे सगळा ट्रॅफिक अडला आणि मोठीच गर्दी जमा झाली. ट्रॅफिक पोलीस येऊन शिट्ट्या मारायला लागले, पण मदतीला कोणीच आले नाही. बायकांना गाडी चालवताच येत नाही अशी ठाम समजूत असलेले बरेच जण मात्र मला मनोमन,(आणि काही उघड-उघडही) शिव्या देऊन गेले. अशा अनेक दुर्धर प्रसंगांना एकटीने तोंड देऊन मी पार वैतागून गेले होते. १९९९ च्या उन्हाळ्यामध्ये, कारगिल युद्धाच्या काळात, आनंद तिकडे अखनूर बॉर्डरवर बंकरमध्ये दिवस ढकलत होता तर मी पुण्यात आमची गाडी ढकलत होते! शेवटी जून २००० मध्ये आनंद पुण्याला परत आला आणि आम्ही नवी कोरी, लाल रंगाची 'मॅटिझ' गाडी, पुन्हा आर्मी कॅन्टीनमार्फत बुक करून टाकली. ती गाडी आमच्या अपेक्षेपेक्षा लवकरच हातात मिळाली. त्यामुळे लगेच, जुन्या गाडीची थोडी दुरुस्ती करून घेतली आणि, "आर्मी ऑफिसरची पांढरी मारुती-800 विकणे आहे" अशी जाहिरात आम्ही  वर्तमानपत्रात देऊन टाकली. 

त्यावेळी आम्ही पुणे कॅंटोन्मेंटमध्ये परेड ग्राउंड रस्त्यावरच्या आर्मी ऑफिसर कॉलनीत राहत होतो. ते घर सिव्हिलिअन्स काय, पण आर्मीतल्या लोकांनाही सापडणे जरा अवघडच होते. जाहिरातीत, घराचा पत्ता देताना, "रेसकोर्स जवळ, लिबर्टी टॉकीजच्या अलीकडे," असे आम्ही  नमूद केले होते. लिबर्टी टॉकीज काही वर्षांपूर्वीच बंद पडलेले होते. त्यामुळे ते तरी कितीशी लोकांना आणि कसे माहिती असणार आणि खरेदीदार आमच्या घरापर्यंत कसे पोहोचणार या चिंतेत आम्ही होतो. गतकाळात जेंव्हा लिबर्टी टॉकीज चालू होते तेव्हा त्यामधे मुख्यत्वेकरून 'A' rating असलेले सिनेमे लागायचे. त्यामुळे, तिथे पूर्वी सिनेमे पाहिलेले "जुने जाणते" खरेदीदार आमच्या अपेक्षेपेक्षा फारच लवकर, आणि सहजी आमच्या घरापर्यंत येऊन धडकले. त्यातले काहीजण तर गाडी बघण्यापेक्षा 'लिबर्टी' टॉकीजमधल्या 'गुलाबी आठवणीं'ना उजाळा द्यायला, आमच्या त्या भागात फिरायला आल्यासारखेच वाटत होते. 'लिबर्टी' टॉकीज माहीत असलेल्या गटातले बहुतेक जण तंबाखू चघळत आलेले, रेसचा नाद किंवा काही-बाही व्यसने असावीत असे वाटणारे, जरा टपोरीच दिसत होते.  त्यामुळे तसल्या लोकांशी बोलणे करण्याचे काम आनंदच करत होता. 

पण इच्छूक खरेदीदारांमध्ये, लिबर्टी टॉकीज बाबत अनभिज्ञ असलेला दुसरा एक गटही होता. त्या गटातील बरेचसे लोक 'लिबर्टी' ऐवजी कॅम्पातल्या ईस्ट स्ट्रीटवरच्या 'व्हिक्टरी' टॉकीज जवळ जाऊन पोहोचत होते. अर्थातच तिथे आमचे घर न सापडल्यामुळे पार बुचकळ्यात पडत होते. खरे पाहता, आमचे ते घर व्हिक्टरी टॉकीजपासूनही तसे फार लांब नव्हते. पण त्यांना तिथून आमच्या घराचा रस्ता, खात्रीशीरपणे कोणीही सांगू शकले नसते. एकतर, आर्मी कॅंटोन्मेंटमधले सगळे रस्ते सहसा बऱ्यापैकी सुनसान असतात. एखादा-दुसरा 'वर्दी'धारी दिसलाच तरी त्याच्याशी बोलायला सिव्हिलियन्सना भाषेची अडचण आणि थोडीशी भीती असतेच. त्यातून सगळेच वर्दीवाले, जेमतेम एक-दोन वर्षेच त्या भागात राहिलेले असल्यामुळे तेही खात्रीने पत्ता सांगू शकत नाहीत. त्यावेळी ना मोबाईल, ना स्मार्टफोन आणि ना गूगल मॅप्स! त्यामुळे अनंत अडचणींना तोड देत, 'व्हिक्टरी' टॉकीजपाशी पोहोचलेले लोक हताश होऊन आमच्या घरच्या फोनवर, सतत फोन करत होते. त्यांना फोनवर रस्ता सांगण्याचे काम मात्र आनंदने माझ्यावर सोपवलेले होते. 

ती गाडी आम्ही ऐंशी हजार रुपयांना विकत घेतली होती. दीड-दोन वर्षांत दुरुस्तीवर आमचे सहज पंधरा-वीस  हजार खर्च झाले होते. तरीदेखील त्या नाठाळ गाडीला पंचवीस-तीस हजार मिळाले तरी खूप झाले असा विचार आम्ही मनोमन केला होता. परंतु, खरेदीदारांना "आमची चाळीस हजाराची अपेक्षा आहे", असेच सांगत होतो. त्या दिवशी सकाळी नऊपासून दुपारी चार-पाच वाजेपर्यंत लोकांना फोनवर घराचा पत्ता समजावून सांगणे आणि घरापर्यंत पोहोचलेल्यांना गाडी दाखवणे यातच आम्ही व्यस्त होतो. पण पंधरा-वीस हजाराच्या वर किंमत द्यायला कोणीही तयार होईना. 'लिबर्टी टॉकीज' गटातल्या एका मोटार मेकॅनिक माणसाने गाडीची किंमत पाडून मागण्याच्या उद्देशाने एक अनाहूत सल्ला आम्हाला दिला. "आपकी ये नयी गाडी भी आई है। पुरानी गाडी बैठे-बैठे खराब होगी। बादमे ये गाडी उठानेके लिये आपको पैसा खर्चा करना पडेगा। इससे अच्छा तो ये है की आप ये गाडी किसीको फ्रीमें ही दे डालो" त्याचे बोलणे अर्थातच आम्ही मनावर घेतले नाही. पण आमचाही धीर सुटत चालला होता, हे ही खरेच . हे सगळे जरी असले तरीही ती गाडी कुणा 'लिबर्टी टॉकीज' गटातील व्यक्तीच्या घरी पडू नये असेच आम्हाला वाटत होते!

शेवटी, आता कोणीही येणार नाही असे वाटत असतानाच, संध्याकाळी सहानंतर एक 'व्हिक्टरी टॉकीज' गटातील मनुष्य बऱ्याच ठिकाणी रस्ता चुकत-चुकत, अनेकदा आम्हाला फोन करत, कसाबसा येऊन पोहोचला. कुठल्याशा सरकारी खात्यात असूनही 'न खाणारा-पिणारा' वाटला. त्या माणसाला आमची गाडी एकदमच पसंत पडली. त्याला गाडी चालवायला शिकायचे होते. एकदम नवीन गाडी घेऊन शिकण्यापेक्षा एखाद्या जुन्या गाडीवर हात साफ करून घ्यावा, अशा विचाराने तो गाडी विकत घ्यायला आला होता, असे त्याने सांगितले. "माझे बजेट कमी आहे" असे म्हणत, कुठलीही घासाघीस न करता पस्तीस हजाराचा चेक समोर ठेऊन, त्याने सौदा पक्का केला. मात्र, दुसऱ्या दिवशी त्याच्या घरी ती गाडी आम्हीच नेऊन सोडावी अशी विनंती आम्हाला करून, स्वतःचा पत्ता, गाडीच्या किंमतीचा चेक, आणि आमची गाडी आमच्याकडेच ठेऊन,  तो निघून गेला!
 
दुसऱ्या दिवशी सकाळी-सकाळीच आम्ही दोघे गाडी घेऊन त्याच्या घरी पोहोचलो आणि गाडीची किल्ली त्याला सुपूर्द केली. "निदान चहा तरी पिऊन जा" या त्याच्या आग्रहाला आम्ही मुळीच बळी पडलो नाही.  "बाई, ही भली माणसे आहेत. इथल्या माणसांना त्रास देऊ नकोस" असे आमच्या गाडीला सांगून आणि "दिल्या घरी तू सुखी राहा" असा मनोमन आशीर्वाद देऊन, रिक्षा पकडून आम्ही तडक घरी परतलो. 

लहानपणी घरात धुमाकूळ घालणाऱ्या मांजराला पकडून, पोत्यात घालून आम्ही कुठेतरी लांब सोडून यायचो. तरीही वाट शोधत ते मांजर परत येऊन आम्हाला पुन्हा सळो की पळो करून सोडेल की काय, अशी धाकधूक बराच काळ मनात असायचीच. तशीच काहीशी धाकधूक ती गाडी सोडल्यानंतरही पुढे बराच काळ आमच्या मनात होती! 
  
मॅटिझ गाडीच्या आणि आमच्या सहवासाबद्दलची कथा, मी खूप आधीच प्रसिद्ध केलेली आहे. ती पुढील लिंकवर वाचा:-  आमची सखी

34 comments:

  1. Replies
    1. माझ्याही अशाच भावना होत्या गाडी विकताना हे मला तुझा लेख वाचल्यावर कळाले

      Delete
  2. खुसखुशीत भाषाशैली खूप आवडली.. पूर्ण वाचल्याशिवाय सोडावंसं वाटत नाही.

    ReplyDelete
  3. स्वाती तुझी लिखाणाची शैली फारच छान आहे. वाचायला मजा येते.

    ReplyDelete
  4. It is generally very difficult to part with car, which u loved & have enjoyed driving & if it's with u for long time.
    One has mixed feeling at d time of parting, it becomes like a famiy member

    ReplyDelete
  5. My comment was for ur Red Matiz car.

    ReplyDelete
  6. Ma'am I have been witness to your association with this car. Beautiful narration....it was a pleasure to read through

    ReplyDelete
  7. आमच्या"लेकीची"गोष्ट अशीच आहे-फक्त ती प्रीमियर पद्मिनी होती एवढाच फरक होता

    ReplyDelete
  8. ओघवती मिश्कील भाषाशैली.

    ReplyDelete
  9. मस्त जमलाय लेख

    ReplyDelete
  10. स्वाती..फार छान लिहितेस..असेच लिहीत जा..अवधानी

    ReplyDelete
  11. Khoop chhan Anand..👏👏 Col Mukund Pandit

    ReplyDelete
  12. Swatee, I'm reading your blog for the first time... it's an absolute treat. Phaarach chhaan. - Sumant Khare

    ReplyDelete
  13. Very well written. Enjoyable reading - what a nice way to identify the two groups- Liberty and Victory kinds!
    Milind Ranade

    ReplyDelete