केदारनाथ - भाग १५

आम्ही केदारनाथाचे दर्शन घेऊन परत येईपर्यंत आनंदच्या दुपारच्या इंजेक्शनच्या डोसची वेळ झाली होती. रवि नर्सने आनंदला तिथेच वॉर्डमधल्या एका पलंगावर झोपायला सांगितले आणि त्याला शिरेवाटे इंजेक्शन द्यायला सुरुवात केली. आनंदचे बूट आणि मोजे पावडसात भिजून ओले झालेले होते. त्यामुळे त्याला थंडी वाजत होती. त्याचे बूट-मोजे मी वर नेऊन ठेवले आणि त्याच्यासाठी आमच्या खोलीतून स्लिपर्स घेऊन आले. त्याचे इंजेक्शन घेऊन झाल्यावर तो खोलीत झोपायला गेला. मी मात्र ओपीडीतच थांबून काम करत बसले. कारण नेहमीप्रमाणे तिथे पेशंट्सची भलीमोठी रांग लागलेलीच होती. 

ह्या सगळ्या गडबडीत, माझ्या हातातली walking stick अचानक मिळेनाशी झाली. मी ती स्टिक हॉस्पिटलपर्यंत आणली होती. त्यानंतर मी ती ओपीडीतच माझ्या खुर्चीजवळ ठेवली होती, हे मला खात्रीशीर आठवत होते. दुर्गेश बुगडे या माझ्या एका ट्रेकर मित्राने आम्हा दोघांना त्याच्याकडच्या walking sticks वापरायला दिल्या होत्या. दुसऱ्याची वस्तू वापरण्यासाठी आणल्यामुळे मी ती जरा जास्तच जपून वापरत होते. पण आता ती हरवल्यामुळे, दुसऱ्याची वस्तू मला सांभाळता आली नाही, अशी अपराधीपणाची भावना माझ्या मनात आली. मग मी श्री. रोहनजींना CCTV फूटेज बघण्याची विनंती केली. त्यातही कुठे ती सहजी दिसेना. त्यामुळे मी अगदी बेचैन झाले. नंतर कुणाच्यातरी असे लक्षात आले की ती स्टिक कुणी यात्रेकरू तिथेच विसरून गेला असेल असे समजून, आमच्याच एका सफाई कामगाराने ती स्टिक बाहेर व्हरांड्यात नेऊन ठेवली होती. पण ती स्टिक मिळाल्याने माझा जीव भांड्यात पडला. 

दुपारी तीन-साडेतीनच्या सुमारास खूप जोरदार बर्फवृष्टी सुरु झाली. केदारनाथला आल्यापासून थोडेसे बर्फ भुरभुरलेले मी पाहिले होते. पण आयुष्यात पहिल्यांदाच इतकी मोठी बर्फवृष्टी मी पाहत होते. थोड्याच वेळात जवळपासचे सगळे डोंगर बर्फाच्छादित झाले. पण त्यामुळे अगदी कडाक्याची थंडीही पडली. भिजून कुडकुडत येणाऱ्या अनेक पेशंट्सची नुसती गर्दी उसळली. अनेक म्हातारे-कोतारे, लहान मुले आणि इतर भिजलेले पेशंट्स थंडीने गारठून, कुडकुडत आमच्यासमोर उभे होते. सर्वप्रथम त्यांना आम्ही आमच्याजवळचा वॉर्मर बाहेर काढून दिला. अनेकजण त्या वॉर्मरभोवती शेक घेत बसले. त्या सर्वांची नावनोंदणी करून, सर्वांवर आवश्यक ते उपचारही आम्ही केले. आत आलेले सगळे पेशन्ट्स तपासून झाल्यानंतर मी बाहेर गेले आणि बर्फ पडत असतानाचा एक छोटासा व्हिडिओ काढला. बर्फ पडतानाचे ते दृश्य, मला तेंव्हा कितीही मनोहर भासत असले तरी, सकाळी आम्ही देवदर्शनाला गेलो असताना बर्फ पडले असते तर आमची काय दुर्दशा झाली असती, या कल्पनेने माझ्या अंगावर काटा आला. 

दुपारी मी जेवायला वर गेलेच नव्हते. आनंदही खोलीत झोपूनच होता. चारच्या सुमारास चहा आणि टोस्ट आले. गरम चहा पिऊन माझ्या शरीरात जराशी धुगधुगी आली. साडेचारच्या सुमारास आनंदचा फोन आला. त्याच्या अंगात हुडहुडी भरून त्याला पुन्हा ताप भरतोय असे तो म्हणाला. मी वर जाऊन त्याला तपासले. थर्मामिटरवर १०२ ताप दिसत होता, पण ऑक्सिजन saturation उत्तम होते. मी त्याला क्रोसीनची गोळी दिली, ORSप्यायला दिले आणि पुन्हा खाली ओपीडीमधे येऊन कामाला बसले. बाहेर जोरदार पाऊस पडत असल्याने पुष्कळसे यात्रेकरू कदाचित आडोशाला कुठेकुठे थांबले असावेत. कारण, पेशंट्स आत येण्याचा ओघ आता बराच  कमी झालेला होता. त्यामुळे बराच वेळ तिथे बसून श्री. रोहनजींशी गप्पा झाल्या. त्या गप्पातूनच असे ठरले की, आम्हाला इथे काम करत असताना आलेल्या अनुभावाबद्दल आम्ही अभिप्राय द्यावा. माझा आणि डॉ. सुभाषिनीचा प्रत्येकी एकेक असे दोन व्हिडीओ रेकॉर्ड करावेत. आम्ही दोघीही आनंदाने तयार झालो.   

डॉ. सुभाषिनी म्हणाली आपण व्हिडिओसाठी जरा तयार होऊन येऊ या. मलाही ती कल्पना आवडली. आम्ही दोघी वर आपापल्या खोलीमध्ये येऊन, चेहरा धुवून, केस सारखे करून आणि कपडे बदलून तयार झालो. मी तयार होऊन सुभाषिनीच्या खोलीवर गेले. माझ्या कपाळावर टिकली नसल्याचे बघून सुभाषिनीने मला तिच्याकडची एक मोठी टिकली लावायला दिली. त्या टिकलीच्या खाली तिने कुंकवाने चंद्रकोरही काढली. नटून-थटून आम्ही दोघी व्हिडिओसाठी खाली आलो. श्री. धनवीरजींनी मोहित नेगी या तरूणाला बोलावले. त्याने माझा आणि सुभाषिनीचा एकेक व्हिडिओ शूट केला. त्यानंतर, 'स्वामी विवेकानंद हेल्थ मिशन सोसायटी' या संस्थेच्या वतीने, तेथील निवासी वैद्यकीय अधिकारी, डॉ. यादव यांच्या हस्ते माझा आणि सुभाषिनीचा सत्कार करण्यात आला. आम्हाला संस्थेतर्फे एक प्रशस्तिपत्र, एक स्मृतीचिन्ह आणि काहीतरी भेटवस्तूही दिली गेली. 

हे सर्व होईपर्यंत आठ वाजून गेले होते. मी दुपारी जेवलेले नसल्याने मला भूक लागली होती. आनंद जेवायला वर येत नाही म्हणाला. त्यामुळे मी व सुभाषिनी वर भोजनालयामधे येऊन जेवलो. डाळ-कोबीभात, बटाट्याची भाजी, सकाळचा शिरा आणि गरम फुलके असा बेत होता. माझे जेवण झाल्यावर आनंदसाठी डिस्पोझेबल प्लेटमधे जेवण घेऊन मी खाली गेले. त्याला त्रास होतच होता व दमणूकही जाणवत होती. तो बळेबळेच थोडे जेवला. डॉ. सुभाषिनी स्वयंपाकघरातच थांबून आमच्यासाठी छान कडक चहा बनवणार होती. त्यामुळे मी आनंदला जेवण देऊन परत वर गेले आणि चहाचे कप घेऊन खाली आले. सुभाषिनीही तिचा चहाचा कप घेऊन आमच्या खोलीतच आली. तिच्याबरोबर बऱ्याच गप्पा झाल्या. रात्री दहा वाजता रवि नर्सने येऊन आनंदला antibioticचा रात्रीचा डोस दिला. 

अजूनही आमचे दुसऱ्या दिवशीच्या हेलिकॉप्टर फेरीचे तिकीट आमच्या हाती आलेले नव्हते. संस्थेच्या धर्मावाला येथील हॉस्पिटलचे मुख्य व्यवस्थापक, श्री. संदीपजींनी आम्हाला इतकेच सांगितले होते की, "उद्या सकाळच्या हेलिकॉप्टर फेरीत तुमच्या जाण्याची व्यवस्था झाली आहे."  पण नेमकी वेळ, कुठल्या कंपनीचे विमान, याबाबत त्यांनी काहीच कल्पना दिलेली नव्हती. डॉ. सुभाषिनीनें हेलिपॅडवरचा सावळा गोंधळ आधीच बघितलेला असल्यामुळे ती जरा जास्तच चिंतेत होती. आज पाऊस आणि बर्फवृष्टी झालेली असल्याने, आज संध्याकाळच्या हेलिकॉप्टर्सच्या अनेक फेऱ्या रद्द झालेल्या असणार, असा आमचा अंदाज होता. त्यामुळे उद्या हेलिकॉप्टर सेवा सुरु झाल्यानंतर, आज अडकून पडलेल्या यात्रेकरूंची खाली उतरण्यासाठी गडबड असणार होती. शिवाय, उद्या सकाळी अकरा वाजल्यानंतर पुन्हा जोरदार पाऊस व बर्फवृष्टी होईल असा अंदाज असल्याने, हवामान खात्यातर्फे 'रेड अलर्ट' जारी करण्यात आलेला होता. या सगळ्या गोष्टींचा अंदाज सुभाषिनीला असल्यामुळे तिचे म्हणणे होते की, आम्ही हॉस्पिटलमधून पहाटे पाच वाजताच निघावे, आणि सकाळी सहाच्या आत हेलिपॅडवर पोहोचावे. त्या दृष्टीने आमचे सामान तयार करून ठेवायला तिने आम्हाला सांगितले.

रात्रीपर्यंत आनंदला ताप होताच. त्यामुळे त्याला हेलिपॅडपर्यंत कसे न्यायचे हाही एक प्रश्न मला भेडसावत होता. आमच्या हॉस्पिटलपासून हेलिपॅडपर्यंत जाण्याच्या रस्त्यावर पहिले शंभर मीटर खडी चढण होती. ती चढण चढायला आनंदला त्रास होणार होता. पण आनंद पिठठूवर बसायला तयार होणार नाही याचीही मला खात्री होती. सकाळी निघण्यापूर्वी आनंदचा सकाळचा antibiotic चा डोसही घ्यायचा होता. त्यातही काही वेळ जाणार होताच. हे सगळे वेळेत कसे जमणार, आम्हाला उद्या हेलिकॉप्टर मिळणार की नाही, असे अनेक प्रश्न मनात होते. तरीही, सकाळी किती वाजता निघायचे, सामान हेलिकॉप्टरपर्यंत कसे न्यायचे, याचे जुजबी प्लॅनिंग आम्ही तिघांनी बसून केले. रात्री झोपण्यापूर्वी आनंदला दूध प्यायला मिळावे म्हणून सुभाषिनीने खोलीत जाऊन अमूल मिल्क पावडर आणून दिली. रात्री झोपायच्या आधी मी आनंदला  गरम दूध तयार करून प्यायला दिले.  

रात्री उशिरापर्यंत आमचे हेलिकॉप्टर बुकिंग झाल्याचा काहीही निरोप आलेला नव्हता. हरिद्वारहून आमचे परतीच्या विमानाचे  तिकीट एक जूनचे होते. वेळप्रसंगी उद्या, म्हणजे ३० मे ऐवजी आम्हाला ३१ मे रोजी हेलिकॉप्टर फेरी मिळाली तरी चालणार होते. पण डॉ. सुभाषिनीला मात्र ३० तारखेपर्यंत हरिद्वारला पोहोचणे आवश्यक होते. कारण, तेथून तिची हैदराबादची परतीची फ्लाईट ३१ तारखेची होती. त्यामुळे ती भलतीच काळजीत पडली होती. रात्री बराच काळ ती संस्थेचे मुख्य व्यवस्थापक, श्री. संदीपजी यांच्याशी संपर्क ठेवून होती. शेवटी रात्री बऱ्याच उशिरा संदीपजींनी तिला एका व्यक्तीचा नंबर पाठवला. केदारनाथहून आमच्या परतीच्या हेलिकॉप्टर फेरीची व्यवस्था प्रत्यक्षात ज्यांनी करवली होती त्यांचा तो नंबर होता. तिने रात्री अकरा वाजता तो नंबर मलाही पाठवून दिला. उद्या आमचे कसे होणार या काळजीमुळे मला मात्र झोप लागत नव्हती. 

केदारनाथला आल्यापासून, आणि येण्यापूर्वीही अनेकांच्या तोंडी काही ठराविक वाक्ये मी ऐकत आलेले होते. "बाबा स्वयं बुलाते हैं| बाबा की मर्जीसेही सबकुछ होता है| अगर बाबाकी इच्छा होगी तो वे आपको दर्शनके लिये बुलाएंगे| अगर उन की इच्छा न हो तो, कोई यहां उपर पहुंचने के बाद भी उनके दर्शन नहीं कर सकता|" 

ही वाक्ये बोलणाऱ्यांची केदारनाथावरची अपार श्रद्धा मला समजत होती. पण काही अंशी, त्या वाक्यांमधली सत्यतादेखील मी अनुभवली होती. इथपर्यंत येऊनही केवळ प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे काही लोकांना दर्शनाविनाच परत जावे लागले होते. एक डॉक्टर या नात्याने मीच तसा सल्ला अनेकांना दिलाही होता. 

बाबांच्या इच्छेमुळे आमचे दर्शन तर झालेलेच होते. आता त्यांची इच्छा असेल तर आम्ही उद्या सुखरूप खालीही उतरू, असा विचार मनात करत असतानाच रात्री उशिरा केंव्हातरी मला झोप लागून गेली.   

[क्रमशः]

©डॉ. स्वाती बापट.